Wikilandj
Advertisement

Wèrk in oedveuring: Achter gedangen arbeidj zie 't roewig röste.


Dees ziej tuuntj die gesjiechte ven Mäörese óp 'nem euverzichtelikem waege.

Veursjrifstied[]

Al ven aadshèroet wuuertj Mäöres dórch luuj bewoeantj. Die ieës luuj die Mäöres aangedaon höbbe zeen de mäöreser luuj. Wodet die luuj ven aafkómme is neet bekèndj. Häör aaj spraok, 'd Aad-Mäöres, liek óp gèn inkel anger spraok inne weltj. 't Is ónbekèndj óf 't sjoean veur g'r mäöreser anger völker goof die óp g'm vaslenje wóndje, meh me wèt waal det 'd etiejer g'm viefdjem ieëve waal inkel anger indringer goof, wersjienlik oed Aazje.

Naegkel[]

Róndj g'm viefdjem ieëve veur Kèrstösse, taengewuuerdig dink me zölfsj nag get ieëder, laefdje Naegkel. Naegkel koom oed g'm Wèslanje, wersjienlik oed Vórmighemme, èn waar 'ne vereuverer. Me wèt neet hieël väöl euver zienem laeve, meh zienen invlood leet zich i gans Mäörese blieke. Es geisteliken inaomer vereuverdje d'r 'd gans Wèslandj èn groeater deil dès Lieëglandjs, oedgezönjerdj dès Zuudlandjs. Ziene költj, de Littörghed, brèdje zich in g'm Wèslanje oed óm spaeder 't Szastevaw te waeren èn bekoom in g'r Elp 't Mäörebat. Ónger Naegkel zienem strieje woort gans Mäöres trögkgegaoven aan g'r mäöreser èn woorte die aazjer aafgeslech. Naegkel zèlf bekoom 'n góddeliker staat.

Óntwikkeling ven g'm sjrifte[]

thumb|Miè huè nh fuììl óp g'm aad-mäöresem sjrifte. 'n Wichtig óntwikkeling dèr Mäöreser luuj is 'd óntstaon ven g'm sjrifte womit me die aad-mäöreser spraok óp kós sjrieve. Me wèt wènnig euver g'm oearsprónke dès sjrifs èn wersjienlik zeen die aads dókkemènj sjoean lengentied vergange. 'd Aads dókkemèntj det me noe nag kèntj is 't Miè huè nh fuììl oet 23 veur Kèrstös. Dit book is nör 'n klein gaedering aan vólkstèllinger, mer 'd is dóch zieër vernaom aangezeen 'd 'd ieës book ven g'r èèer zie det nag besteid. 't Lieëglandj woort dórch dees óntwikkeling zieër wichtig evergliek mid g'r anger bijjer, die nör väöl spaeder sjrifsóntwikkeling bekoming. Die meis bijjer óntwikkeldje zölfsj geitj inkel sjrif, meh nomentj 't sjrif dèr mäöreser ódder 't letientj sjrif dèr Plattern euver. Róndj g'r jaorstèlling waar de huuegdjepöntj dèr aad-mäöreser dichtingslieër.

Lenjesbönj[]

thumb|Mäöres róndj 250ᵉ. thumb|Mäöres róndj 500ᵉ. thumb|Mäöres róndj 750ᵉ. thumb|Mäöres róndj 1000ᵉ. left|thumb|Mäöres in 988ᵉ: ei groeat riek verdeildj in drèè lenjesbönj. thumb|Mäöres róndj 1250ᵉ. thumb|Mäöres róndj 1375ᵉ. thumb|Mäöres róndj 1500ᵉ. Lenjesbönj zeen gruup aan klein dörper die zich biejeingeraap haddentj es 'nen bóndj. Dees lenjesbönj speeldje 'n krösjaal ról in g'r óprichting dèr èddenisj mäöreser rieker veur g'm kómme dèr Plattern.

Ieës lenjesbönj[]

Taenge g'm veerdjem ieëve veur Kèrstösse óntstónge die ieës lenjesbönj. De noead veur g'r biejeinraping laag mitnaam in rieveltèèt betwösj g'r versjèllendjer èddenisj gruup. In Mäörese had eder dörp zien èèger spraok èn gebroeker èn det boetsjdje nag waal èns. Dees lenjesbönj ware fèètjelik nag gwuuen dörper mid zèlfbesjikking die nör 'n aanliening vórmdjentj etaenger anger lenjesbönj óm zoea stróngdje tö verkriege. In g'm loupe ven tieje óntstóngentj euverkóppelenj glöjver èn gebroeker. Zoea óntstóng in g'r Elp 't Mäörebat èn in g'm Wèslenje 't Szastevaw. In g'm beginne warentj dees bönj nag zieër klein, meh spaeder óntstónge sjoean grótter gruup èn taenge 170ᵉ veur Kèrstösse goof 't nag meh vief lenjesbönj: Wèslandj, Atans, Loogkans, Mäöres èn Elpónd.

Róndj 250ᵉ goof 'd 'nen ópstandj i g'm Wèslanje èn brook 'd beedj róndj Daobse aaf. Venoed g'm midbaere Atansès óntstóng 'ne nuuje lenjesbóndj, 't Lieëglandj. Deze lenjesbóndj zörgdje d'rveur det Atans en Loogkans ópgedeildj woortentj in Toeame, g'm Zuudlanje èn 'nem rèstantje ven Atanse, wo spaeder emes oed g'r Elp, mid g'm name Huèt, de liejing zów nömme. De lenjesbóndj Mäöresès verloor ziene mach euver Fenderheime, waat 'nen epaarte lenjesbóndj vórmdje. In 362ᵉ woort Saenteim gestich. Dit dörp zów oedgröjje toet 'ner groeater steie.

Huèt èn spaeder[]

Róndj 400ᵉ koom 'ne liejer oed g'r Elp achter veur. Dit waar Huèt, emes dae dach det t'r 'n hèrbaoring Naegkels waar. Ven g'm Huètsstein oet 420ᵉ weite v'r det hae de mach greep in g'm rèstantje ven Atanse. Venoed Bùrge wös t'r groeater deil dès lenjes tö vereuveren èn zichzèlf es gód tö stade. Zie riek waar ècher ven kórt bestaon, wend achter ziener doead veel 'd oeterein in e beedj róndj Höffele, ei róndj Gäörne èn e beedj róndj Saenteime, de hèróprèchting dès Lieëglandjs. Ouch woort Toeam weir ónaafhenkelik. Dórch Huèt woort 't Mäörebat dórch gans Mäöres versprijjen èn grödje 'd Zuudlandj leichtelik tö g'r kómming dès Lieëglandjs. I g'r Elp angerdje neet zoeaväöl, behawve det Elpónd 'd beedj róndj Fenderheime wös tö vereuvere.

Róndj 500ᵉ woortentj die èèer óntdèk dórch frankisjer zieëvaarder. Dees bleve nag roewig róndj gaem tieje mid 'nem toepsmemènje róndj 700ᵉ, worachter die lanksemaan ópgóngentj i g'r mäöreser bevólking. Róndj 650ᵉ begósdje de lenjesbönj lanksemaan weir kórterbie einanger tö kómme. Zoea woort 't Lieëglandj de grótste lenjesbóndj èn noom 't Höffele, Toeam èn Atans ('d beedj Huèts) in zich óp. Ouch vereuverdje 'd groeater deil óp g'm Zuudlanje. Dao wóndjentj aldös g'r gesjrifter dóch nör mènder luuj. 't Steit gein èns vas óf dees luuj waal èddenisj mäöreser ware. Bie Daobse sjèdje 't huujig Kirkwal zich aaf ven g'm lenjesbónje waenger pólliedisjer perblieëmer.

Middelieëver[]

Inne Middelieëver kome gruup aan doetsj luuj venoet Europe Mäöresóppes in. 't Wore veurnaomelik Lèmbörger (Plāttern) die waenger g'r Inzeluuer óp g'm lenje aankome. In inkel jaor tied woort Mäöres euverspeuldj dórche Lèmbörger èn wore de Mäöreser luuj twieëdjerangs börger gewaore, zuuch ouch mäöreser vólksslach.

Ópkóms dès rieks èn dèr Plattern[]

Ónger liejing ven luuj wie Huète óntstónge börgerskrieg èn grótter rieker. Taenge 1000ᵉ koom 't Wèslandj vrieëdiglik toet einem lenjesbónje, zjuus wie Mäöres èn Elpónd die ouch vrieëdiglik zaamkome. 'd Zuudlandj woort vereuverdj dórch g't Lieëglandj, muuegelikerwies mit muuerj. Oedènjelik bleef Mäöres ópgedeildj in drèè lenjesbönj: Wèslandj, Lieëglandj èn Mäöres-Elpónd. 'd Goof nag ömmer krieg betwösj g'm Lieëglanje èn Mäöres-Elpónde, worachter me besloet de staad Elpereijem vriet te verklaore. Dees lenjesbönj kregentj dóch ömmer mènder krieg betwösj einanger, meh mid g'r kóms dèr Plattern óntstóng de noead óm als gesjèller bie tö lègken èn ei groeat riek óp tö zètte. Dit woort gedaon ónger liejing ven g'm keizere Sàêmìì (Keizer Zeim).

Dóch woort dit riek neet gans stèrk, mitnaam dórch èddenisj kónflikter èn de sömpelen euvermach dèr Plattern. In 978ᵉ zadj die Plattern es teikelik gegaeven ouch 'ne keizersnaam aan häörem liejere, Keup Nuujar-Hieëlgeim (zuuch ouch de lies ven keizer). In 988ᵉ ijsdje de Plattern e beedj aan grónje in g'm Zuudlanje óp, mer hie goof me gei gehuuer aan. In g'm jaore 1044 zadje die Lèmbörger 'n landjsverzèjjing óp det die 'd Vrielandj nome. Róndj 1100ᵉ woort 't landj róndj Kirkwalle ópgekóch dórch 'ne vermoeagendje Lèmbörger. Hae verplichdje ederein Lèmbörgsj te kalle, mer 't landj bleef óffesjieël Wèslandjs èn wènnig Plattern dórstentj daerachter te gaon. Óm de zaak veur g'r èddenisj mäöreser nag zwaorder te make, brook t'r 'ne krieg betwösj Mäöres-Elpónde èn g'm Lieëglenje oed óm Elpereijeme. Dees staad woort oedènjelik vereuverdj dórch Mäöres-Elpónd.

Mäöreser Vólksslach[]

Róndj 1300ᵉ kreeg Mäöres helsmach euver g'm bijje tö g'm noearje. Hie vónje sjoean inkel muuerj staad, meh wiel 'd beedj neet zwaor bewóndj waar, vool det nag mid. De waor perblieëmer dèr Mäöreser Vólksslach óntstóngentj achterdet die Plattern Saenteim vereuverdj hadde róndj 1350ᵉ. De lieëglenjelik bevólking Saenteims woort gooddeils aafgeslech. Taenge 1370ᵉ had me-n ouch kóntraol bekómmen euver Gäörne. Daerachter vólgdje de Slaag bie Lanxpaert ('t huujig Landjspaort), worachter die Platter 't Wèslandj vereuverdj hadde. Dit góng tözaam mit mes aan muuerj, ouch oed g'r gevèchter óm. 'd Gans Wèslandj woort gezuverdj. Daerachter haet me de reezje róndj Höffele èn Gäörne vereuverdj èn groeatdeils óntvólk, worachter me-n 'd zuuje dès vaslenjes gezuverdj haet. Óp 21 fibberwarie ven g'm jaore 1431 trooj de lèsten èddenisj mäöreser keizer, Keizer Pûè Shìì Túê Sé, aaf achterdet me-n 'd beedj róndj Óppeberge vereuverdj had. 'd Vereuverentaere dèr rès dèr Elp doerdje nag väöl lenger, mitnaam waenger weirliker taengezèttinger dórch Kood de Steer.

Spaedloupstied[]

Indösterjalizaasje[]

d'n Twieëdje Waerelskrieg[]

Zuuch ouch[]


40px|center Dees ziej is verwikiedj gewaore. Dees ziej is beslaoten es ein ózzer gooj ziej tö zeen. Mieë daereuver luues se-n hie. 40px|center

Categorie:Gooj ziej

Edit.png
Dees ziej is e stömpke: 'n kórt ziej mid broekber inlichtinger die dóch nuuedig oedgebrèdj deentj tö waere.
Doe kins ós hèlpe dórch 'n oet tö brèjje.
Plus.png

Categorie:Mäöres

Advertisement